Leren van de straat: Wat het verhaal van Jan ons leert over mensgericht beleid

De geschiedenis van Utrecht door de ogen van Jan
Jan raakte nog geen 40 jaar geleden door een reeks tegenslagen alles kwijt en besloot te gaan ‘zwerven’. In het Utrecht van de jaren ’80 en ’90, toen de stad werd getroffen door een drugsepidemie, was het leven op straat hard, onveilig en vaak uitzichtloos. Verslaving begon ook het leven van Jan te bepalen, en zijn plannen voor de toekomst raakte verder uit het zicht.  

Tijdens de wandeling liet Jan ons plekken zien waar je normaal achteloos aan voorbij loopt: verborgen slaapplaatsen op het Neude, vaste ontmoetingspunten voor daklozen en gebruikers en de beruchte tunnel onder Hoog Catharijne. Die tunnel is inmiddels gesloten en onderdeel van een parkeergarage, maar was destijds een uitvalsbasis voor dealers, gebruikers en daklozen. Een plek waar continu werd gebruikt en gehandeld en waar de politie inmiddels niet meer kwam. Het was ook een plek waar ieder uur, vanwege de vele geweldsincidenten, een ambulance langsreed om mensen op te vangen.  

Jan vertelde over zijn ervaringen bij Hoog Catharijne en dat de benarde situatie hem snel deed besluiten er weer te vertrekken. Voor hem ging zelfs de knop om: hij zorgde dat hij werd opgepakt zodat hij in de cel kon afkicken. Nu zet hij zich al jaren in voor het onder de aandacht brengen van deze Utrechtse geschiedenis.    

Persoonlijke veerkracht en mensgericht beleid
Jan’s persoonlijke verhaal laat niet alleen zijn eigen veerkracht zien, maar ook die van de stad. Hij heeft van dichtbij ervaren wat menselijk beleid kan betekenen. Waar eerdere maatregelen daklozen criminaliseerden of hooguit verplaatsten, kwamen er initiatieven die een perspectief boden.  

In de late jaren ’90 kwamen er steeds meer mensen op voor deze groep en ontstonden er oplossingen die het aantal daklozen sterk verminderden. Initiatieven als hostels voor veilig verblijf, gerichte maatschappelijke ondersteuning en de daklozenkrant Straatnieuws. Ook kwamen er gebruikersplekken; een toen vernieuwende aanpak om verslaafden en veiligere optie te bieden tijdens het gebruik van harddrugs. Deze initiatieven zorgde voor de basis: een klein inkomen, een veiliger bestaan en een plek om te slapen. Ook het imago van daklozen verbeterden: de problemen op straat verminderen en de stad werd veiliger.  

Belangrijke inzichten: mensgericht beleid in stedelijke ontwikkeling
Het verhaal van Jan maakt duidelijk hoe belangrijk een mensgerichte aanpak is. En hoe groot de impact kan zijn wanneer beleid wordt gemaakt vanuit vertrouwen en begrip. Bij Omniplan geloven we dat stedelijke ontwikkeling inclusief moet zijn. Het wegkijken van kwetsbare groepen maakt problemen enkel groter. De neiging ontstaat vaak om hen niet meer als mens te zien, maar als cijfer. Deze rondleiding inspireert ons om stil te staan bij individuele verhalen en vanuit daar ons werk vorm te geven.

Door ons te verdiepen in deze vaak verborgen geschiedenis van de stad, leren we ook voor de toekomst. Want ook nu is er behoefte aan een vernieuwende, mensgerichte aanpak, bijvoorbeeld voor de opvang van vluchtelingen en voor het woningtekort waardoor weer meer mensen op straat leven.  

Wij danken Jan van Utrecht Underground voor het delen van zijn verhaal en inzichten, en onze collega’s Gijs en Krijn voor de organisatie.